Belangrijkste autonome ontwikkelingen 2027–2030
Vanuit het programma Samen Leven werken we aan een sterke sociale basis, goede ondersteuning voor inwoners die hulp nodig hebben en het bevorderen van gezondheid, participatie en welzijn. Onze ambities zijn dat iedereen in Dalfsen meedoet en zich gezien voelt, onze inwoners gezond, veilig en verbonden leven, kinderen en jongeren opgroeien met gelijke kansen en de bestaanszekerheid en zelfredzaamheid van onze inwoners worden versterkt. We zien dat die ambities onder druk staan door demografische en maatschappelijke ontwikkelingen, maar ook door de onzekerheid rondom de rijksbijdrage en tijdelijke aard van specifieke uitkeringen binnen het sociaal domein. De belangrijkste autonome ontwikkelingen worden hier beschreven.
Hervorming Sociaal Domein
Landelijk én lokaal is sprake van dubbele vergrijzing, arbeidsmarktkrapte en een stijgende zorgvraag binnen de Wmo en Jeugd. Landelijke kaders, waaronder de Hervormingsagenda Jeugd, het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming, VNG Brede Toegang, het Integraal Zorgakkoord (IZA), Gezond en Actief Leven Akkoord (Gala) en het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (Azwa) vormen het strategisch kader om de transitie van zorg naar gezondheid en welzijn en preventie vorm te geven.
In Dalfsen pakken we deze thema’s in gezamenlijkheid op en werken we aan een samenhangende en toekomstbestendige lokale aanpak. We bouwen de komende jaren aan een toekomstbestendig sociaal domein waarin inwoners op het juiste moment passende ondersteuning krijgen — zo lang als nodig, zo kort als kan. Dit vergt investeren in brede toegang, sterke lokale teams, gezondheid, welzijn en preventie. Niet-wettelijke taken als sport, cultuur en preventie zijn essentieel als middel om de doelstellingen op de wettelijke taken (Wmo, Jeugd, Participatiewet) te realiseren. Met onze inspanningen zetten we in op het versterken van fysieke en mentale gezondheid, vitaliteit, eigen kracht en het eigen netwerk en vitale gemeenschappen. Ondersteuning moet dichtbij, vroegtijdig, samenhangend en op basis van de menselijke maat georganiseerd worden. Onze Kulturhusen, welzijnspartijen zoals Saam, de Kern, bibliotheek en GGD en andere sport- en cultuurpartners hebben hierin een belangrijke rol. Met preventie zetten we in op vroegsignalering en vroegtijdige inzet, bijvoorbeeld door de inzet van jeugdondersteuners en de ontwikkeling van herkenbare informatiepunten.
Bestaanszekerheid
De financiële druk op inwoners neemt toe door stijgende kosten voor wonen, energie en levensonderhoud. Hoewel armoede in Dalfsen onder het landelijk gemiddelde ligt, is bestaanszekerheid ook lokaal een groeiende opgave. Gemeenten hebben daarin geen volledige eigen regie maar zijn sterk afhankelijk van Rijksoverheidbeleid zoals het toeslagenstelsel, koppeling van bijstandsnormen aan minimumlonen en daarnaast ontwikkelingen rondom inflatie en stijging van woon- en energielasten. De verwachting is dat landelijk de (financiële) bestaansonzekerheid voor inwoners toeneemt.
In de kadernota is de ambitie uitgesproken om na de financiële bestaanszekerheid in te zetten op de brede bestaanszekerheid. Dat gaat naast voldoende inkomen en werk (financiële bestaanszekerheid) ook om goede gezondheid, betaalbare en duurzame huisvesting, adequate opleiding, gezonde sociale relaties en een zinvol leven. De inzet op vroegsignalering en schuldenproblematiek ter versterking van de financiële bestaanszekerheid is financieel incidenteel geborgd tot 2028. Deze werkwijze wordt geëvalueerd. Als hieruit blijkt dat de aanpak succesvol is, wordt in de perspectiefnota 2028-2031 aan uw raad een voorstel gedaan voor structurele dekking van zowel de inspanningen op de ambities om op zowel de financiële als de brede bestaanszekerheid in te zetten.
Onderwijshuisvesting
De gemeente staat voor een grote inhoudelijke en financiële opgave op het gebied van onderwijshuisvesting. Meerdere schoolgebouwen zijn verouderd. Het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2022–2038 schetst een investeringsopgave van circa € 75 miljoen. In de periode 2027–2030 lopen de projecten in Nieuwleusen, Dalfsen en Lemelerveld verder, met bijbehorende besluitvorming over locaties, kredieten en uitvoering.
De Tweede Kamer heeft in april 2026 ingestemd met de Wet planmatige aanpak onderwijshuisvesting. Met deze wet wordt een belangrijke stap gezet naar een meer structurele en gezamenlijke aanpak van schoolgebouwen door gemeenten en schoolbesturen. Gemeenten worden verplicht een integraal huisvestingsplan op te stellen en schoolbesturen om een meerjarenonderhoudsplan te maken. Voor gemeenten betekent dit een verdere formalisering van de regierol in de onderwijshuisvesting. Het IHP Dalfsen wordt al in lijn met deze wet vormgegeven. Wel zal de verordening hier op onderdelen nog op moeten aangepast. Tegelijkertijd blijft de financiële opgave groot: deze wet lost het tekort aan financiële middelen niet op. De behandeling van het wetsvoorstel in de Eerste Kamer volgt later dit jaar.
Kulturhusen
Het doel van Kulturhusen in de gemeente Dalfsen is om ontmoeting, samenwerking en leefbaarheid in de kernen te versterken en ze spelen een belangrijke rol in de transitie van zorg naar gezondheid.
Ze brengen voorzieningen zoals welzijn, cultuur, sport, onderwijs en zorg samen onder één dak, zodat inwoners makkelijk kunnen meedoen, elkaar ontmoeten en initiatieven kunnen ontwikkelen. We zetten per kern in op de doorontwikkeling van het lokale Kulturhus waarbij we via de Duurzame Meerjaren Onderhoudsplannen (dMJOP’s) ook onze duurzaamheidsambities meenemen.
Voor de bestaande Kulturhusen heeft uw raad eind 2025 vastgesteld dat de huidige exploitaties onvoldoende structurele middelen om het noodzakelijke onderhoud uit te voeren en de ambities te kunnen realiseren. Afgesproken is om de financiële gevolgen mee te nemen in de Perspectiefnota: deze worden geraamd op € 658.000 structureel per jaar.
Kulturhus Hoonhorst
In juli 2025 heeft Hoonhorst gekozen voor de Potstal als locatie voor het Kulturhus. Momenteel wordt deze locatie doorontwikkeld tot volwaardig Kulturhus; zowel fysiek als inhoudelijk. Vooruitlopend daarop wordt in deze perspectiefnota rekening gehouden met het feit dat een investering in het Kulturhus Hoonhorst waarschijnlijk noodzakelijk zal zijn om de voorziening te behouden en te versterken. Het college verwacht in 2026 met een integraal voorstel te komen, waarin de concrete financiële meerjarige consequenties aan uw raad worden voorgelegd.
Harmonisatie binnensporttarieven
Binnen de gemeente Dalfsen verschillen de binnensporttarieven momenteel sterk per accommodatie en kern. Dit leidt tot ongelijkheid tussen sportverenigingen en kan de toegankelijkheid van binnensport onder druk zetten, aangezien binnensport relatief kostbaar is ten opzichte van buitensport. Vanuit uw raad is daarom de wens uitgesproken om te komen tot harmonisatie van de binnensporttarieven.
De harmonisatie van de binnensporttarieven maakt onderdeel uit van de bredere harmonisatie van de Kulturhusen, waarin ook afspraken over maatschappelijke opdrachten, vaste maatschappelijke huurtarieven en duurzame meerjarige onderhoudsplannen worden betrokken. De financiële gevolgen van deze harmonisatie van binnensporttarieven worden geraamd op circa € 75.000 structureel per jaar.
Wmo
In het landelijke coalitieakkoord is afgesproken dat huishoudelijke hulp als Wmo-maatwerkvoorziening met ingang van 1 januari 2029 wordt geschrapt. Inwoners die dit kunnen, betalen zelf voor hun huishoudelijke hulp. Gemeenten blijven wel verantwoordelijk voor ondersteuning van inwoners die de huishoudelijke hulp niet zelf kunnen betalen. Daarnaast wordt de inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage Wmo opnieuw met een jaar uitgesteld naar -op zijn vroegst- 1 januari 2028. Gemeenten lopen in 2027 een eenmalige besparing van € 266 miljoen euro mis, waarbij tegelijkertijd € 35 miljoen euro aan gereserveerde uitvoeringskosten vrijkomt. Eerder is al afgesproken dat een deel van de Wmo niet langer via de algemene uitkering van het Gemeentefonds gaat maar een aparte financiering krijgt. De exacte (financiële) impact van deze maatregelen voor de gemeente Dalfsen is op dit moment nog niet bekend.
Deze ontwikkeling komt bovenop de blijvende stijgende vraag vanuit de Wmo, die landelijk en ook in Dalfsen merkbaar is. Oorzaken hiervoor zijn:
- Vergrijzing, dit raakt Dalfsen zwaarder vanwege de dubbele vergrijzing (relatief meer 65+'ers dan in andere gemeenten);
- Het landelijke stijgende aantal inwoners met progressieve neurologische aandoeningen (bijv. Parkinson, dementie, ALS), waardoor de zorgzwaarte van de in te zetten zorg toeneemt;
- Moeizame toeleiding naar de Wlz en GGZ door een tekort aan GGZ plekken en plekken in de intramurale zorg. In de tussenliggende periode ontstaat extra druk op de Wmo;
- Langer thuis wonen leidt tot meer woningaanpassingen en extra aanvragen tot hulp bij het huishouden.
Wonen voor iedereen
De landelijke doordecentralisatie van Beschermd Wonen is opnieuw uitgesteld, waardoor er de komende twee jaar vrijval van middelen is. De raad heeft besloten dit geld te storten in de reserve beschermd wonen. Het product Beschermd Thuis zal in volume toenemen en kosten zullen stijgen door tarieven nieuwe aanbesteding.
Gemeente Dalfsen sorteert de komende jaren voor op een grotere rol bij uitstroom uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Er moet rekening gehouden worden met grotere uitgaven ten aanzien van (tijdelijke) huisvesting en woonoplossingen voor de groep dak- en thuisloze inwoners, en met een arbeidsintensivering voor consulenten.
Maatschappelijke Agenda
Zoals hierboven geschetst zijn er flinke ambities én opgaven die onder druk staan door onzekerheid rondom de rijksbijdrage en tijdelijkheid van incidentele financiële regelingen voor het sociaal domein. Met de Maatschappelijke Agenda die in 2026 moet worden vastgesteld wordt uw raad gevraagd keuzes te maken en ambities en prioriteiten te bepalen.