Bestuurlijke inleiding

De gemeenteraadsverkiezingen vonden plaats in maart van dit jaar. Op het moment dat deze perspectiefnota is opgesteld, zijn de coalitieonderhandelingen nog gaande. Daarom is ervoor gekozen om dit document – anders dan in voorgaande jaren – beleidsneutraal te houden. Dat betekent dat uitsluitend autonome ontwikkelingen en eerder vastgesteld beleid zijn verwerkt. In maart hebben onze inwoners een nieuwe gemeenteraad gekozen. Deze raad bepaalt de koers voor de komende jaren. Bij het opstellen van de Begroting 2027 en de Perspectiefnota 2028-2031 worden de resultaten van de coalitieonderhandelingen en de ambities van de nieuwe gemeenteraad meegenomen.

Aanhoudende onzekerheid in een veranderende wereld
De huidige tijd wordt gekenmerkt door voortdurende en moeilijk voorspelbare ontwikkelingen. Internationale spanningen, onder andere in het Midden-Oosten en in Oost ‑ Europa, zorgen voor instabiliteit op geopolitiek, economisch en maatschappelijk vlak. Deze gebeurtenissen hebben directe en indirecte gevolgen voor onze inwoners, ondernemers en leefomgeving. Denk aan stijgende energieprijzen, verstoringen in handelsketens, migratiestromen en een groeiend gevoel van onzekerheid over veiligheid en stabiliteit. Tegelijkertijd worden we ons steeds bewuster van de grote opgaven waar we lokaal voor staan. Deze raken aan gezondheid, leefbaarheid, duurzaamheid, economie en sociale samenhang.

Veerkracht in een tijd van mondiale spanningen
Onze inwoners hebben over het algemeen een sterke uitgangspositie: een groene leefomgeving, een veilige gemeente, gunstige inkomens, hoge arbeidsparticipatie en sterke sociale cohesie. Voor inwoners die minder goed meekomen, zijn er verschillende regelingen en vormen van ondersteuning beschikbaar. Toch zijn de effecten van internationale spanningen, inflatie en economische onzekerheid ook hier voelbaar. De langdurige impact van recente crises – zoals verstoringen in energie- en grondstoffenmarkten – wordt steeds duidelijker. Deze ontwikkelingen beïnvloeden onze manier van leven en werken blijvend. Digitalisering, hybride werken en online dienstverlening zijn structureel onderdeel geworden van het dagelijks leven.
Daarnaast zien we dat onzekerheid en maatschappelijke druk effect hebben op het sociaal welbevinden. Met name jongeren ervaren meer psychische klachten en gevoelens van eenzaamheid. De sterke sociale verbondenheid in onze dorpen blijft een belangrijke beschermende factor.

Economische dynamiek en arbeidsmarkt
De economie is in beweging. Ondernemers worden geconfronteerd met stijgende kosten, personeelstekorten en veranderende markten. De arbeidsmarkt blijft krap, mede door vergrijzing en een mismatch tussen vraag en aanbod. Jongeren hebben soms moeite om een goede start te maken door beperkte stageplaatsen en toenemende prestatiedruk.
Tegelijkertijd ontstaan nieuwe kansen door technologische innovatie, digitalisering en de groei van regionale samenwerking binnen Regio Zwolle. Ondernemers tonen veerkracht en passen zich aan, maar de verschillen tussen sectoren blijven groot.

Druk op ruimte, klimaat en leefomgeving
De druk op de schaarse ruimte neemt verder toe. Wonen, landbouw, natuur, recreatie, energieopwekking en infrastructuur concurreren om dezelfde fysieke ruimte. Dit vraagt om scherpe keuzes en een integrale benadering. Belangrijke trends:

• De behoefte aan duurzame energie blijft stijgen, terwijl knelpunten in het elektriciteitsnet de komende jaren aanhouden.
• Klimaatverandering wordt steeds zichtbaarder: perioden van extreme neerslag, hitte en droogte wisselen elkaar af.
• Biodiversiteit staat onder druk door afname van soorten en de aanwezigheid van invasieve soorten.
• De woningmarkt blijft krap, vooral voor starters en senioren. Ondanks uitbreidingen blijft de vraag in Dalfsen hoog.

Deze ontwikkelingen vragen om een toekomstbestendige inrichting van onze leefomgeving, met aandacht voor klimaatadaptatie, energietransitie en behoud van leefbaarheid op het platteland.

Samen wonen, samen leven, samen werken
De complexiteit van de opgaven vraagt om intensieve samenwerking op lokaal, regionaal en (inter)nationaal niveau. Binnen Regio Zwolle en het Vechtdal werken we samen met overheden, onderwijs, ondernemers en maatschappelijke partners aan thema’s zoals: woningbouw, arbeidsmarkt, economie, veiligheid en ondermijning, klimaatadaptatie, energietransitie, mobiliteit, sociale opgaven.
De gemeente vervult hierin een verbindende rol tussen partners en lokale gemeenschappen. De verwachting groeit dat opgaven integraal en samen met inwoners worden opgepakt, en dat we bijdragen aan brede welvaart.

De grote opgaven waar de gemeente voor staat vragen om een duidelijke koers en scherpe keuzes. Dat vraagt om een gemeentebreed strategisch fundament waarin sociaal en fysiek niet naast elkaar bestaan en elkaar versterken. Alleen vanuit die samenhang is het mogelijk om focus aan te brengen, prioriteiten te stellen en de beschikbare capaciteit en middelen gericht in te zetten. 

Gemeentelijke financiën
De financiële positie van gemeenten blijft onzeker. Landelijke ontwikkelingen zoals inflatie, stijgende arbeidskosten, veranderende rijksbijdragen en toenemende druk op het sociaal domein hebben grote impact. De bijdrage vanuit het Rijk blijft bovendien moeilijk voorspelbaar, onder andere door de herverdeling van het gemeentefonds en afspraken over de jeugdzorg.
Ook verbonden partijen worden geconfronteerd met stijgende kosten, bijvoorbeeld door investeringen in digitale veiligheid, kwaliteit van dienstverlening en veranderende wet- en regelgeving. Waar mogelijk sturen wij op kostenbeheersing. Tegelijkertijd zijn wij gehouden aan de uitvoering van wettelijke taken en blijven investeringen in veiligheid en continuïteit noodzakelijk.
Dalfsen heeft de afgelopen jaren een financieel gezonde basis opgebouwd. Daarbij is de structurele onderuitputting van budgetten een belangrijk aandachtspunt. In de afgelopen jaren zijn stappen gezet met Zero Based Begroten en de opdracht Begroting in Balans.
In het komende half jaar analyseren wij de structurele onderbesteding over de afgelopen vier jaar. Hierbij brengen wij in beeld waar en waardoor positieve resultaten zijn ontstaan en beoordelen wij in hoeverre sprake is van structurele oorzaken. Op basis daarvan bezien wij of er ruimte is om realistischer te begroten. De uitkomsten van deze analyse betrekken wij bij het opstellen van de perspectiefnota 2028–2031. Naar verwachting heeft dit een dempend effect op het structurele begrotingstekort vanaf 2028.
Daarmee kunnen wij in de toekomst scherper en realistischer begroten.

Samen vooruit
De opgaven waar we voor staan zijn groot en complex. Maar de kracht van onze gemeenschap, de sterke sociale samenhang en de bereidheid om samen te werken vormen een solide basis. Met realisme, veerkracht en samenwerking bouwen we verder aan een toekomstbestendig Dalfsen waar het goed wonen, leven en werken blijft.